Jak nauczyć dzieci rozróżniać kolory?

Niebieski, zielony, czerwony, żółty… te podstawowe kolory, jak i wiele innych, są łatwo rozpoznawalne przez dorosłych, ale nauka rozpoznawania i nazywania kolorów jest stosunkowo trudnym zadaniem dla dzieci. Postrzegamy świat i jego różnorodność poprzez kolory i chociaż dzieci je rozpoznają i dostrzegają różnice, nie potrafią ich nazwać aż do pewnego wieku. Jak uczyć dziecko kolorów, a zwłaszcza kiedy zacząć?

Kolory odgrywają kluczową rolę w rozwoju dziecka i w określonym momencie dziecko powinno je zacząć poznawać. Sprawiają, że świat jest ekscytującym, pełnym życia miejscem, ale także pomagają dzieciom rozumieć i kategoryzować otaczający je świat. Nauka kolorów to ważny etap, który kładzie nacisk na różne umiejętności poznawcze i językowe oraz poszerza świat dziecka. Dobra wiadomość jest taka, że kolory można uczyć się w angażujący i przyjemny sposób, a dzieci nie muszą w tym celu przesiadywać nad podręcznikami.

Jak i kiedy wprowadzać dzieci w świat kolorów?

Percepcja kolorów u dziecka rozwija się dość szybko w ciągu pierwszych kilku miesięcy i zazwyczaj osiąga pełny rozwój w wieku sześciu miesięcy. Nie bez powodu dajemy niemowlętom zabawki w kontrastujących kolorach i czarno-biało-czerwone książeczki, które przykuwają ich wzrok i pomagają go rozwijać. Nauka kolorów to złożony proces, który nie dzieje się z dnia na dzień i, choć może się tak nie wydawać, jest to długi proces, który rozpoczyna się już w bardzo młodym wieku. Proces ten można podzielić na kilka etapów:

1. Wczesna ekspozycja (od urodzenia do 12 miesiąca życia). Na tym etapie wzrok dziecka wciąż się rozwija. Około 3 miesiąca życia dziecko potrafi śledzić poruszające się przedmioty i sięgać po nie. Miesiąc lub dwa później oczy łączą się, tworząc trójwymiarowe obrazy, a dziecko zaczyna dostrzegać głębię. W miarę zbliżania się pierwszych urodzin dzieci zaczynają uczyć się pierwszych słów, które stanowią podstawę języka, a później będą obejmować nazwy kolorów.
2. Podstawowe rozpoznawanie (od 12 do 18 miesiąca życia). Między 1 a 1,5 rokiem życia możesz zauważyć, że Twoje dziecko zaczyna postrzegać kolory. Może to objawiać się tym, że Twoje dziecko preferuje jeden kolor nad innym, szczególnie w przypadku zabawek. W tym wieku możesz spróbować powiedzieć, jaki jest kolor przedmiotu, aby sprawdzić, czy dziecko potrafi wskazać właściwy kolor. Jednak 12–18 miesięcy to wciąż zbyt młody wiek, aby dzieci były w stanie doskonale rozpoznawać kolory, więc nie zniechęcaj się.
3. Nazywanie kolorów (od 18 miesięcy do 3 lat). Około półtora roku dzieci zaczynają rozumieć, że z kolorami wiążą się różne nazwy, ale uczą się słów oznaczających przedmioty, zanim zrozumieją, który kolor jest który. Na przykład, jeśli dowiedzą się, że Twój samochód jest niebieski, minie trochę czasu, zanim zrozumieją, że nie wszystkie samochody są niebieskie tylko dlatego, że są samochodami. W tym wieku ważne jest wskazywanie przedmiotów, nazywanie ich i opisywanie kolorów, co poprawi zrozumienie dzieci. Na przykład naukowcy ze Stanford University odkryli, że odwrócenie kolejności opisów ma znaczący wpływ na naukę kolorów. Dziecku łatwiej jest zrozumieć i zidentyfikować kolor, jeśli na przykład powiesz, że jabłko jest czerwone, zamiast „czerwone jabłko”.
4. Wiedza zaawansowana (od 3 do 5 lat). Około trzeciego roku życia dzieci są bardziej konsekwentne w nazywaniu kolorów i potrafią odróżnić kolor od przedmiotu. Wiedzą już, że nie tylko samochód jest niebieski, ale także inne przedmioty, a także że samochody mogą mieć różne kolory. Około czwartego roku życia zaczynają również rozumieć odcienie i są gotowe na koncepcję tworzenia nowego koloru, na przykład poprzez mieszanie kolorów podczas malowania.

Źródło zdjęcia: Freepik

Nauka kolorów przez doświadczenie

Kolory są częścią codziennego życia, a dzieci uczą się ich najszybciej podczas różnych gier i zabaw, ale także podczas codziennych czynności. Różne odcienie mogą początkowo wydawać się mylące, dlatego zaleca się skupienie się na podstawowych kolorach dla dzieci i pozostawienie odcieni takich jak jasnoniebieski, fuksja, szałwiowa zieleń, khaki i tym podobne na później. Nauka kolorów powinna być dla dzieci doświadczeniem, dlatego możesz wypróbować poniższe 7 sposobów na naukę kolorów:

1. Zabawa w sortowanie kolorów – gry w sortowanie kolorów można kupić, ale można je również wykonać w domu. Potrzebne będą jedynie kolorowe pojemniki (takie jak miski, kubki lub torebki) i kolorowe przedmioty (kostki, piłki, klocki). Zadaniem dziecka będzie umieszczanie przedmiotów w pojemnikach w tym samym kolorze, a Ty za każdym razem będziesz nazywać kolor lub pytać dziecko, jaki to kolor.
2. Karty z kolorami – karty edukacyjne z różnymi przedmiotami lub zwierzętami zazwyczaj zawierają jaskrawo kolorowe obrazki, które można również wykorzystać do nauki kolorów. Karty z kolorami mogą później stać się przydatnym narzędziem do nauki kształtów, a wiele z nich nadaje się również do czytania i liczenia.
3. Puzzle z kolorami – są podobne do kolorowych kart edukacyjnych, ale są nieco bardziej zaawansowane. Istnieje wiele różnych rodzajów, ale najczęściej spotyka się te, które wymagają od dzieci umieszczania elementów odpowiedniego koloru we właściwym miejscu. Ta aktywność nie tylko wspiera rozpoznawanie kolorów, ale także krytyczne i analityczne myślenie.
4. Rysowanie i malowanie – malowanie to idealny sposób na wspieranie kreatywności i wyobraźni dzieci, a jednocześnie uczenie ich czegoś o kolorach. Te aktywności rozwijają również małą motorykę, cierpliwość i koncentrację. Podczas zajęć twórczych możesz rozmawiać z dziećmi o kolorach i zadawać im różne pytania z nimi związane. Jakiego koloru jest trawa? Jakie będzie niebo? Jakie jest słońce? Rysowanie niebieskiej trawy i zielonego słońca nie jest niczym niezwykłym, ale nie oznacza to od razu, że dziecko ma zaburzenia widzenia barw. Dzieci eksperymentują w ten sposób i czasami robią to tylko po to, by zobaczyć zdumioną reakcję rodziców.
5. Książki z kolorowymi obrazkami – czytanie, podobnie jak rysowanie i malowanie, to wszechstronne zajęcie, które pozwala zapoznać dzieci z kolorami. Na rynku można znaleźć książki dla dzieci z podstawowymi kolorami, które są odpowiednie dla początkujących, ale także bardziej skomplikowane książki z całą paletą barw.
6. Zgadnij, co widzę – alternatywa dla gry Zgadnij, o czym myślę polega na wspólnym poszukiwaniu przedmiotów o określonym kolorze. Wystarczy powiedzieć „Widzę coś zielonego”, a dziecko musi znaleźć i nazwać zielony przedmiot w swoim otoczeniu. Nie tylko nauczysz się kolorów, ale dzieci zaskoczą Cię swoją pomysłowością. Mogą od razu dostrzec zieloną trawę, ale ich odpowiedź może być o wiele bardziej szczegółowa, na przykład zielona kropka na piłce.
7. Codzienne czynności i rozmowy – czy kiedykolwiek pomyślałeś, że nawet tak proste sortowanie skarpetek może przerodzić się w grę z kolorami? Sortowanie według koloru, ale także wybieranie ubrań, gotowanie, oglądanie bajek czy spacer po parku lub lesie – wszystkie te czynności są pełne kolorów. Wystarczy rozejrzeć się wokół i opisać to, co widzisz. Zielone liście, brązowe pnie drzew, fioletowe kwiaty łąkowe, białe chmury na niebie... dla dorosłych są to często po prostu zwykłe przedmioty, które nas otaczają, ale wystarczy spojrzeć na nie oczami dziecka, a nagle otwiera się przed nami szeroki i wyjątkowo kolorowy świat.

Źródło zdjęcia: Freepik

Co, jeśli świat nie jest kolorowy?

Troskliwi rodzice, którzy poświęcają się swojemu dziecku i monitorują jego rozwój, mogą w pewnym momencie mieć wątpliwości, czy ich dziecko ma zaburzenia widzenia barw, czyli daltonizm. Fakt, że dziecko nie widzi kolorów tak, jak powinno, zwykle ujawnia się przed rozpoczęciem nauki w szkole lub w pierwszych tygodniach pierwszej klasy. Możesz jednak zauważyć to wcześniej lub nauczyciel w przedszkolu zwróci Ci uwagę na ten problem. Główne objawy, na które należy zwrócić uwagę, podejrzewając daltonizm, to:

• dziecko w wieku pięciu lat nie potrafi rozpoznawać i nazywać podstawowych kolorów;
• wielokrotne i częste używanie niewłaściwych kolorów podczas rysowania i malowania – niebieskie twarze, czerwona trawa, żółte niebo itp.;
• słaba i krótkotrwała koncentracja podczas kolorowania kolorowanek;
• odrzucenie kolorów (np. dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu są bardzo wrażliwe na kolory, dlatego mogą odrzucać kolorowe ubrania, zabawki i książki);
• trudności z rozróżnianiem zieleni i czerwieni;
• problemy z rozróżnianiem kolorów w słabym oświetleniu, podczas pracy z małymi obszarami kolorów lub kolorami o tym samym odcieniu;
• wąchanie jedzenia przed jego spróbowaniem;
• nadwrażliwość na jasne światło i niektóre kombinacje kolorów;
• bóle głowy i/lub ból oczu podczas patrzenia na czerwony obiekt na zielonym tle i odwrotnie.

Daltonizm nie oznacza, że dziecko postrzega świat w odcieniach szarości. W większości przypadków osoby z tym zaburzeniem postrzegają kolory inaczej niż osoby bez tego zaburzenia. Najczęstszą postacią daltonizmu jest upośledzone postrzeganie zieleni i czerwieni. Dzieci (i dorośli) postrzegają zatem czerwień i zieleń jako żółć. W mniejszym stopniu występuje również upośledzenie postrzegania koloru niebieskiego, a postrzeganie świata w czerni i bieli jest całkowicie minimalne. Przyczyną daltonizmu jest głównie genetyka, przy czym mężczyźni (8%) częściej na niego cierpią niż kobiety (0,4%).

Źródło:

• Paul Travers. Amazing ways to teach toddlers about colours. Online. W: Emma’s Diary, 2024. Dostępne pod adresem: https://www.emmasdiary.co.uk/baby/lets-play/colouring-sets-for-toddlers.
• When Do Kids Learn Colors? Online. W: Brighter Futures Indiana. Dostępne pod adresem: https://brighterfuturesindiana.org/blog/when-do-kids-learn-colors.
• The better way to help your toddler learn colors. Online. W: Lovevery. Dostępne pod adresem: https://blog.lovevery.com/child-development/the-better-way-to-help-your-toddler-learn-colors/.
• Spotting the Early Symptoms of Colour Vision Deficiency in Children. Online. W: Colour Blind Awareness. Dostępne pod adresem: https://www.colourblindawareness.org/families/early-symptoms/.