Depresja u ojców: co ją wywołuje i czemu się o niej nie mówi?

Baby blues, depresja poporodowa, lęk i stres najczęściej kojarzą się z mamami, ale tylko niewielu ludzi wpada na to, że depresją mogą cierpieć także ojcowie. Nawet co dziesiąty świeżo upieczony tata może cierpieć na depresję już w czasie ciąży partnerki, ale przede wszystkim w pierwszym roku po narodzinach dziecka. Jak objawia się depresja u ojców i dlaczego jest równie niebezpieczna jak depresja poporodowa u matek?

Depresja poporodowa u matek od kilku lat jest tematem, o którym mówi się otwarcie i wreszcie nie jest tematem tabu. Historycznie po porodzie uwagę zawsze skupiano na matce, która nosiła dziecko i sprowadziła je na świat, ale faktem jest, że także ojcowie mogą zmagać się z nową rolą taty, a przystosowanie do zmian nie zawsze przebiega tak łatwo, jak się wydaje. Jak objawia się depresja u ojców i jak pomóc ojcom cierpiącym na depresję?

Cała gama wyzwalaczy

Istnieje cała gama fizycznych, społecznych i emocjonalnych czynników, które mogą przyczynić się do rozwoju depresji u świeżo upieczonych ojców. Najczęściej chodzi o:

• brak wsparcia społecznego i emocjonalnego
• stres i zmiany w relacjach
• niedobór snu
• żałoba, smutek i poczucie straty
• trudności z przystosowaniem się do rodzicielstwa
• zaburzenie rutyny i utrwalonych nawyków (np. piwo z kolegami w każdy piątek wieczorem, trening na siłowni co drugi dzień przed pracą, randka w każdą niedzielę i podobne)
• niespełnienie lub spełnienie oczekiwań
• negatywne lub traumatyczne doświadczenie związane z porodem partnerki.

W przeciwieństwie do kobiet, które przygotowaniom do porodu i macierzyństwa poświęcają dużo czasu, wielu mężczyzn nie zajmuje się tą kwestią. Tradycyjne postawy wobec ojcostwa i męskości mogą sprawić, że ich rola ojca uderzy ich nieprzygotowanych. Po powrocie z pracy na stole nie czeka już ciepły posiłek, bo mama po prostu nie daje rady, a dodatkowo wymaga od nich, aby włączyli się w opiekę nad niemowlęciem i domem.

Wielu mężczyzn idealizuje rolę ojca i ma trudności z przystosowaniem się do zmian, które niesie ze sobą narodzenie dziecka. Płacz, karmienie, przewijanie, deprywacja snu oraz brak czasu na dotychczasowe aktywności i hobby mogą doprowadzić do depresji ojcowskiej, którą dodatkowo wzmacnia fakt, że partnerka jest nagle przede wszystkim matką, a nawet życie intymne może od tej pory stać się jedynie wspomnieniem na czas nieokreślony.

Depresja u ojców może dotknąć każdego ojca niezależnie od wieku, osobowości, kariery czy sytuacji finansowej. Znane są jednak pewne czynniki ryzyka związane właśnie z pojawieniem się depresji u świeżo upieczonych ojców. Należą do nich:

• depresja poporodowa u matki
• wcześniej zdiagnozowana depresja
• problemy w relacji/relacjach
• niskie poczucie własnej wartości
• poczucie braku kompetencji w roli rodzica
• problemy finansowe
• niedostępne lub nieodpowiednie warunki mieszkaniowe
• pierwsze dziecko
• niepokojące dziecko, które często płacze.

Źródło zdjęcia: Freepik

Jak objawia się depresja u ojców?

Objawy depresji u ojców często są mylone ze zwykłym stresem, który wiąże się z rodzicielstwem. Depresja u ojców może mieć różne przejawy — zarówno oczywiste, jak i ukryte. Do najczęstszych objawów depresji u ojców należą:

• Rozdrażnienie lub złość. Ojcowie cierpiący na depresję u ojców mogą być sfrustrowani, niecierpliwi i bardziej podatni na wybuchy gniewu — zarówno przemoc fizyczna, jak i psychiczna.
• Wycofanie się z rodziny i od przyjaciół oraz poczucie izolacji. Depresyjni ojcowie często dystansują się od rodziny i przyjaciół, emocjonalnie oddalają się, tracą zainteresowanie kontaktem z otoczeniem i czują się odłączeni oraz odizolowani.
• Więcej czasu w pracy. Ojcowie po narodzinach dziecka często zasypują się pracą i usprawiedliwiają to oddaniem oraz odpowiedzialnością za sytuację finansową rodziny. Nadmierną pracą mogą nieświadomie unikać obowiązków i stresu, który czeka ich po powrocie do domu.
• Utrata zainteresowania aktywnościami. Rzeczy i czynności, które wcześniej sprawiały ojcu radość, przestają go interesować, a mogą mu się wydawać zwyczajne i nudne.
• Zmiany w nawykach związanych ze snem. Sen w pierwszych tygodniach i miesiącach po narodzinach dziecka naturalnie bywa gorszy, ale u osób z depresją może dodatkowo pojawić się bezsenność albo, przeciwnie, nadmierna senność. Niektórzy ojcowie cierpiący na depresję czują się zmęczeni, mimo że śpią wystarczająco długo.
• Utrata libido. Spadek ochoty na seks zwykle przypisuje się matce, ale świeżo upieczeni ojcowie również nie są na to odporni.
• Zwiększone spożycie alkoholu i innych substancji uzależniających. Niektórzy ojcowie z depresją walczą na własny sposób i do radzenia sobie wykorzystują niezdrowe mechanizmy, czyli alkohol i narkotyki.
• Skłonność do podejmowania ryzyka i nadmierne granie w gry. Hobby oparte na adrenalinie, granie w gry komputerowe lub sporadyczne obstawianie może być prawdziwym hobby, które w normalnym funkcjonowaniu rodziny nie stanowi ryzyka. Jednak gdy po narodzinach dziecka staje się głównym sposobem na oderwanie się, może sygnalizować problem — zwłaszcza jeśli ojciec nie wykazuje zainteresowania opieką nad niemowlęciem i domem.
• Poczucie beznadziei i bezwartościowości. Ojcowie, którzy czują, że jako rodzice ponoszą porażkę, mogą cierpieć z powodu niskiej samooceny i beznadziei co do przyszłości.
• Trudności z koncentracją i podejmowaniem decyzji. Depresja może wpływać na funkcje poznawcze, co utrudnia ojcom skupienie się, radzenie sobie z codziennymi zadaniami i podejmowanie decyzji.
• Objawy fizyczne. Depresja często odbija się także na zdrowiu fizycznym, dlatego depresyjni ojcowie mogą odczuwać niewyjaśnione dolegliwości. Częste są bóle głowy i problemy trawienne.
• Chudnięcie, tycie i zmiana apetytu. Ojcowie cierpiący na depresję poporodową mogą tyć lub chudnąć — zależnie od tego, czy się przejadają, czy całkowicie tracą apetyt.
• Zwiększony lęk i obawy. Sytuacja finansowa, zdrowie dziecka i wiele innych obaw niepokoi nie tylko matki, ale także ojców. Bezpieczeństwo i dobro rodziny są na pierwszym miejscu, a ojcowie mogą nadmiernie martwić się tym, czy potrafią wystarczająco zabezpieczyć swoją rodzinę.
• Poczucie oddzielenia od dziecka. Ojcowie mogą mieć wrażenie, że nie potrafią zbudować z niemowlęciem tak silnej więzi, jaką jest między mamą a dzieckiem. Emocjonalny dystans lub oddzielenie (np. w pracy, ale także w przypadku rozwodu czy rozstania) może pogorszyć depresję u ojca.
• Myśli samobójcze i/lub samouszkadzanie. Podobnie jak u matek, u ojców również mogą pojawić się myśli samobójcze i może dojść do samouszkadzania.

Źródło zdjęcia: Freepik

Jak pomóc ojcom z depresją?

Leczenie depresji każdego rodzaju, w tym depresji u ojców, wymaga wielotorowego podejścia. Najlepsze efekty daje połączenie terapii, mechanizmów radzenia sobie, zmiany stylu życia, wsparcia, a w niezbędnych przypadkach także leków. Ojcowie cierpiący na depresję muszą wiedzieć, że nie są w tym sami i że mogą liczyć na wsparcie otoczenia.

Szukaj pomocy specjalistycznej

Terapia nie jest już dziś tematem tabu i regularnie korzystają z niej także osoby bez depresji ani innych problemów psychicznych. Profesjonalne wsparcie w zakresie zdrowia psychicznego może pomóc wyjaśnić przyczyny i rozwiązywać konkretne objawy depresji u ojców. Wykwalifikowany i doświadczony terapeuta potrafi znacząco pomóc oraz nauczy praktycznych mechanizmów radzenia sobie, które wspierają walkę z depresją.

Buduj sieć wsparcia

Wsparcie w postaci rodziny, przyjaciół lub innych ojców cierpiących na depresję może mieć ogromne znaczenie w radzeniu sobie z chorobą. Pocieszenie znajdziesz także w otwartej rozmowie, a sieć ludzi, którzy wiedzą, przez co przechodzisz, zapewni ulgę emocjonalną.

Troska o siebie

Troska o siebie nie dotyczy tylko kobiet oraz pokolenia Z i Alfa. Dbanie o siebie zarówno pod względem fizycznym, jak i psychicznym jest niezbędne w leczeniu depresji. Zdrowie psychiczne mogą poprawić także takie aktywności jak ćwiczenia, zdrowa dieta, sen, ale również medytacja, oglądanie ulubionych seriali czy granie w gry w rozsądnych granicach i bez wyrzutów sumienia. Znajdź przynajmniej raz w tygodniu czas dla siebie, zajmij się tym, co cię cieszy, i podaruj partnerce chwilę dla siebie.

Otwarte rozmowy z partnerką

Komunikacja z partnerką jest niezbędna w radzeniu sobie z depresją. Szczere i otwarte rozmowy mogą wspierać zdrową relację, ponieważ podczas nich wyrażasz swoje potrzeby, uczucia, zmartwienia i radości. Pozbędziesz się nieporozumień, które powstają, gdy milczysz, i zbudujesz silniejsze więzi emocjonalne.

Zmień swoje oczekiwania

Wielu świeżo upieczonych ojców ma od rodzicielstwa nierealistyczne oczekiwania wobec idealnej rodziny, które bardzo szybko zderzają się z rzeczywistością. Zostanie rodzicem oznacza robienie kompromisów i dostosowanie oczekiwań. Naturalne jest, że wraz z narodzinami dziecka życie się zmienia i to, co wcześniej było dla was priorytetem, być może będziesz musiał przesunąć na dalszy plan. Staraj się myśleć elastycznie, co zmniejszy presję, którą czujesz, i wróć do rozmowy z partnerką o swoich emocjach. Jej życie i nawyki również wymagały zmian, ograniczeń i poświęceń.

Równowaga między życiem prywatnym a zawodowym

Znalezienie równowagi między pracą a życiem prywatnym jest kluczowe dla zdrowego funkcjonowania rodziny. Ustalając granice i realistyczne cele, możesz być w domu częściej i naprawdę skupić się na wychowaniu, dbaniu o dom oraz relacji partnerskiej. Stworzenie zdrowej równowagi między pracą a domem pomoże zmniejszyć stres i objawy depresji. Naucz się delegować zadania na kolegów i podwładnych, nie bierz nadgodzin, jeśli nie jest to konieczne, i daj szefowi do zrozumienia, że po wyjściu z pracy kończy się twój czas pracy i w domu nie czekają już obowiązki.

Buduj więź z dzieckiem

Budowanie więzi z niemowlęciem może być silną pomocą w przezwyciężaniu depresji. Staraj się jak najwięcej angażować w codzienne dbanie o niemowlę i dom oraz nie bądź tylko pomocnikiem w domu, ale pełnoprawnym rodzicem. Nawet małe, pozytywne interakcje wzmacniają znaczenie twojej roli ojca i pomagają ci walczyć z depresją. Karmienie, przewijanie, kąpanie, zabawa czy drzemka w kontakcie skóra do skóry mogą mieć niepozorny, ale wyraźnie pozytywny wpływ na zdrowie psychiczne taty.

Rozważ terapię dla par

Jeśli czujesz, że od narodzin dziecka twoja relacja partnerska cierpi i masz problem z rozpoczęciem rozmowy lub ze współuczestnictwem w prowadzeniu domu, rozważ terapię par. Przy wsparciu psychologa ludzie łatwiej rozmawiają i dzielą się także tym, czego boją się przyznać we własnym domu. Wizyta w poradni dla par nie jest wstydem, ale przejawem siły i determinacji, by uratować związek i rodzinę.

Źródło:

• Fathers and depression. Online. In: Pregnancy, Birth and Baby. 2019. Dostępne na: https://www.pregnancybirthbaby.org.au/fathers-and-depression.
• Dr. Muhammad Munir, MD. Fatherhood Depression: Breaking the Silence on Depressed Dads. Online. In: Talkspace. 2024. Dostępne na: https://www.talkspace.com/mental-health/conditions/articles/fatherhood-depression/.
• Beth Ann Mayer. Psychologists Say These 6 Signs of Depression in Dads Are Easy to Miss. Online. In: Parents. 2026. Dostępne na: https://www.parents.com/signs-of-depression-in-dads-11949368.